Ulotki składane – rodzaje falcowania (C, Z, na pół) i wymiary łamów. Jak nie popełnić błędu?
Zaczynamy!
Projektowanie ulotki składanej (falcowanej) przypomina nieco origami. To, co widzisz płasko na ekranie monitora, po wydrukowaniu zacznie żyć w trzech wymiarach. Będzie zginane, otwierane i zamykane.
Najczęstszy błąd początkujących projektantów? Dzielenie formatu na równe części. Wydaje się logiczne, prawda? Skoro mam kartkę A4 i chcę ją złożyć na trzy części, to dzielę szerokość 297 mm na trzy równe kawałki po 99 mm. Niestety, w druku ta logika prowadzi do katastrofy – ulotka będzie się wybrzuszać i nie zamknie się płasko.
W tym artykule wyjaśnimy Ci matematykę falcowania. Dowiesz się, czym różni się „C” od „Z”, jak obliczyć szerokość skrzydełek, aby wszystko pasowało idealnie, i gdzie w projekcie umieścić okładkę.
Spis treści
Słowniczek: Falcowanie a Bigowanie
Zanim przejdziemy do wymiarów, krótka lekcja terminologii, którą usłyszysz w drukarni.
- Falcowanie (złam): To po prostu maszynowe składanie papieru. Stosuje się je przy papierach o gramaturze do ok. 170g (np. typowe ulotki kredowe 130g).
- Bigowanie: To proces niezbędny przy grubszych papierach (powyżej 170g, np. kartony 300g). Zanim maszyna złoży papier, musi wygnieść w nim rowek (big). Bez tego gruby papier podczas składania popękałby brzydko na krawędzi.
1. Falcowanie „w C” (Do środka / obejmujące) – pułapka na grafika
To najpopularniejszy typ ulotki (np. standardowa DL-ka z formatu A4). Dwa zewnętrzne skrzydełkach zamykają w sobie trzecie, wewnętrzne.
⚠️ Problem: Aby ulotka się zamknęła, skrzydełko, które chowa się do środka, musi być węższe od pozostałych. Jeśli zrobisz je równe, papier uderzy o grzbiet i ulotka będzie brzydko „sprężynować”.
Zasada projektowania (dla formatu A4 poziomo – 297 mm):
Nie dzielimy na 99-99-99 mm. Stosujemy podział:
- Strona Zewnętrzna (Awers):
Lewy panel (wchodzi do środka): 97 mm
Środkowy panel (tył ulotki): 100 mm
Prawy panel (okładka): 100 mm
Dzięki temu, że lewy panel jest o 2-3 mm krótszy, bezpiecznie chowa się wewnątrz ulotki, nie dotykając grzbietu. Pamiętaj, że na Rewersie (drugiej stronie arkusza) kolejność musi być lustrzanym odbiciem (100-100-97 mm)!
2. Falcowanie „w Z” (Harmonijka) – Tu rządzi równość
Ulotka składa się w kształt litery „Z” (zygzak). Otwiera się ją jak harmonijkę mapy.
Zasada projektowania: Tutaj sprawa jest prosta. Ponieważ skrzydełka nie chowają się jedno w drugie, a nakładają się na siebie „na zewnątrz”, wszystkie łamy mogą (i powinny) być równe.
Dla formatu A4 (297 mm):
- Wszystkie 3 panele mają po 99 mm.
Ten typ składania jest świetny, gdy chcesz poprowadzić treść w sposób ciągły przez całą szerokość ulotki (np. oś czasu albo długa infografika), ponieważ po rozłożeniu tworzy ona jedną płaszczyznę.
3. Falcowanie na pół (V-fold) – Klasyk
Najprostsza forma. Arkusz składany raz, dokładnie w połowie. Tworzy 4-stronicową broszurę.
Zasada projektowania: Dzielisz szerokość formatu dokładnie przez 2. Dla formatu A4 poziomo (297 mm) daje to 148,5 mm na stronę. Przy grubszych papierach warto uwzględnić minimalną korektę na grubość papieru, ale w 99% przypadków prosty podział na pół jest bezpieczny.
Gdzie jest moja okładka? (Impozycja w głowie)
Najtrudniejszą rzeczą przy projektowaniu ulotek składanych jest wyobraźnia przestrzenna. Patrzysz na płaski plik w Illustratorze czy InDesignie i musisz wiedzieć, który prostokąt będzie okładką.
Dla ulotki „w C” (najczęstszy przypadek):
- Patrząc na projekt strony zewnętrznej (Awersu): Okładka jest po PRAWEJ stronie.
- Środek to zazwyczaj „plecki” (tył ulotki), gdzie daje się dane kontaktowe i mapkę.
- Lewa strona to skrzydełko, które wchodzi do środka (to pierwsze, co klient widzi po otwarciu okładki).
Białe pęknięcia na zgięciach – zmora ciemnych projektów
Na koniec ważna uwaga estetyczna. Papier to włókna celulozy. Gdy go zginasz, włókna na grzbiecie pękają.
Jeśli zaprojektujesz ulotkę z ciemnym tłem (czarnym, granatowym) przechodzącym przez linię zgięcia, w miejscu falcowania pojawi się biała, postrzępiona kreska (odsłonięte wnętrze papieru). Wygląda to bardzo nieestetycznie.
Jak tego uniknąć?
- Unikaj ciemnych teł na zgięciach (najtańsze rozwiązanie).
- Zamów foliowanie ulotki – folia uelastycznia powierzchnię i zapobiega pękaniu farby.
Podsumowanie
Projektowanie ulotek składanych wymaga precyzji. Pamiętaj o jednej zasadzie: w ulotkach składanych do środka („C”) wnętrze musi być mniejsze od zewnętrza. Te 2-3 milimetry różnicy decydują o tym, czy Twój projekt będzie wyglądał profesjonalnie, czy będzie odstawał i irytował odbiorcę.
Masz już wymiary? Nie zapomnij o dodaniu spadów (po 2-3 mm dookoła całego rozłożonego formatu) i sprawdzeniu czytelności tekstów.
